Mga Magandang Pelikulang Pilipino
Ang Pilipinas, may mahabang kasaysayan sa pelikula. Mula noong 1919 pa—noong lumabas ang Dalagang Bukid, ang unang full-length na pelikulang Pilipino—naging mahalagang bahagi ng kultura natin ang sinehan. Pero ang tanong—ano ang mga pinakamagandang pelikula na ginawa natin?
Hindi ito madali sagutin. Maraming magagandang pelikula—iba’t ibang panahon, iba’t ibang direktor, iba’t ibang tema. Pero may ilang pelikula na nangingibabaw. Mga pelikulang hindi lang maganda ang cinematography o maganda ang kwento—kundi mga pelikulang sumasalamin sa kaluluwa ng Pilipinas.
Pag-usapan natin ang walong klasikong pelikulang Pilipino na dapat mong mapanood.
1. Maynila sa mga Kuko ng Liwanag (1975)
Ang pelikulang ito, itinuturing ng marami bilang ang pinakamahusay na pelikulang Pilipino na ginawa. Noong 2013, nag-poll ang Society of Filipino Film Reviewers ng mga kritiko, filmmakers, at akademiko—at ang Maynila sa mga Kuko ng Liwanag, nanalo bilang Best Filipino Film of All Time.
Ang Kwento
Si Julio Madiaga, isang simpleng mangingisda mula sa probinsya, pumunta sa Maynila para hanapin ang dating kasintahan niyang si Ligaya Paraiso. Pero ang Maynila, hindi ang inaasahan niya. Hindi ito ang liwanag ng pag-asa—ito ang dilim ng pang-aapi.
Sa Maynila, nakaranas si Julio ng matinding kahirapan, pang-aabuso sa trabaho, karahasan. Nagtatrabaho siya bilang construction worker sa mababang sahod. Naninirahan siya sa napakasiksikang slum. At habang hinahanap niya si Ligaya, lumalalim ang pagkabigo niya sa sistema—sa kapitalismo, sa korupsyon, sa kolonyalismo.
Ang natuklasan niyang si Ligaya, nasa prostitusyon na. Ang pangarap nila, wasak na. At ang ending, tragic.
Bakit Mahalagang Pelikula Ito?
Ang direktor, si Lino Brocka—considered as one of the most influential filmmakers sa kasaysayan ng Philippine cinema. Ang screenplay, galing kay Edgardo M. Reyes. Ang cinematography, ginawa ni Mike de Leon (na sikat ding direktor).
Ang Maynila, social commentary sa nakakatakot na realidad ng buhay sa siyudad habang panahon ng Martial Law. Ipinakita nito ang exploitation ng mga manggagawa, ang corruption ng mga may kapangyarihan, ang kawalan ng hustisya para sa mahihirap.
Kahit ginawa noong 1975, relevant pa rin ito ngayon. Ang mga problema na ipinakita sa pelikula—prostitusyon, kahirapan, kapitalismo, korupsyon—nandito pa rin sa Maynila ngayon.
Si Martin Scorsese, ang sikat na direktor ng Hollywood, tumulong pa sa restoration ng pelikula noong 2013 at ini-screen ito sa Cannes Film Festival. Proof na world-class ang gawa natin.
2. Kisapmata (1981)
Ang pelikulang ito, gawa ni Mike de Leon, isa pang National Artist para sa film. Ang titulo, literal na “In the Wink of an Eye”—kumuha ng inspirasyon mula sa kanta ni Celeste Legaspi.
Ang Kwento
Si Mila, dalaga na pipilitin ng tatay niyang si Dadong na mag-asawa nang maaga. Ang tatay, obsessed na kontrolin ang buhay niya. Pag nag-asawa si Mila, lumipat sila sa bahay ng asawa niya—pero ang tatay, sumunod pa rin. Nakatira pa rin sila sa iisang bahay.
Dahan-dahang nawawala sa katinuan si Dadong. Naging violent. Ang bahay, naging parang bilangguan. Hindi makaalis si Mila. At ang climax ng pelikula, sobrang intense.
Bakit Mahalagang Pelikula Ito?
Ang mga kritiko, kinumpara ito sa The Shining ni Stanley Kubrick—may tatay na nababaliw, may bahay na parang maze, may karahasan.
Pero ang Kisapmata, may sariling identity. Ito ang depiction ng patriarchy sa Pilipinong pamilya. Ang obsessive control ng tatay. Ang kawalan ng kalayaan ng babae. Ang toxic na family dynamics.
Ang acting, sobrang galing—si Vic Silayan bilang Dadong, si Charo Santos bilang Mila. At ang cinematography ni Rody Lacap, maganda. Ang production design, detailed. Parang psychological thriller na may social commentary.
3. Insiang (1976)
Isa pa itong pelikula ni Lino Brocka. At ito ang unang pelikulang Pilipino na nag-qualify sa Cannes Film Festival. Historic achievement ito.
Ang Kwento
Si Insiang, isang dalaga na nakatira sa squatter area ng Tondo kasama ng nanay niyang si Tonya. Ang nanay niya, may bagong boyfriend na si Dado. At si Dado, ginahasa si Insiang.
Matapos magahasa, nagsimulang maghiganti si Insiang. Ginamit niya ang katawan niya bilang sandata. Ginawa niyang boyfriend si Dado para masaktan ang nanay niya. Tapos ginamit niya ang boyfriend niya noon para patayin si Dado.
Ang ending, tragic din. Wala nang natira kay Insiang kundi ang galit at paghihiganti.
Bakit Mahalagang Pelikula Ito?
Ang Insiang, walang kinikilingan. Ipinakita nito nang walang takot ang panggagahasa, ang paghihiganti, at kung paano ang matinding kahirapan, sumisira sa pagkatao ng tao.
Ang setting, sa slums ng Tondo—siksikan, madumi, mainit, walang privacy. Ang kapaligiran mismo, simbolo ng oppression.
At ang female lead, si Hilda Koronel, sobrang galing ng acting. Nakakabilib ang range niya.
Si Bong Joon-ho, ang direktor ng Parasite, nag-acknowledge pa na si Lino Brocka, isa sa mga inspirasyon niya. Pruweba na ang impluwensiya ni Brocka, umaabot sa international cinema.
4. Himala (1982)
Ang Himala o “Miracle,” directed ni Ishmael Bernal, isa pang National Artist. Ang screenplay, gawa ni Ricky Lee—award-winning scriptwriter.
Ang Kwento
Si Elsa, isang dalaga sa isang maliit na bayan, nag-claim na nakita niya ang Birhen Maria. Tapos bigla siyang nagkaroon ng kapangyarihang maghilom. Ang bayan, naging pilgrimage site. Ang mga tao, dumarayo para magpagaling.
Pero habang tumatagal, nagiging kumplikado ang sitwasyon. May mga namamatay. May exploitation. May religious fanaticism.
At ang climax—ang iconic line ni Nora Aunor na “Walang himala!“—naging parte ng Philippine cinema history. Ang kahulugan nito: walang miracle. Nasa tao lang ang solusyon. Wag umasa sa supernatural.
Bakit Mahalagang Pelikula Ito?
Ang Himala, critique ng blind faith. Sa Pilipinas, predominantly Catholic tayo. Malakas ang impluwensya ng relihiyon. Pero ang pelikulang ito, nag-question nito. Ano ang nangyayari pag ang pananampalataya, naging fanaticism? Ano ang epekto sa lipunan?
Ang lead actress, si Nora Aunor o “Superstar”—isa sa pinakadakilang aktres sa Pilipinas. Ang performance niya dito, ‘di talaga makakalimutan.
At ang tema ng pelikula, relevant pa rin. Hanggang ngayon, maraming Pilipino ang umaasa sa himala kaysa sa konkretong aksyon.
5. Batch ’81 (1982)
Ang pelikulang ito, gawa ni Mike de Leon, tungkol sa fraternity hazing at ang parallels nito sa Martial Law ni Marcos.
Ang Kwento
Si Sid Lucero, isang freshman na sumali sa Alpha Kappa Omega fraternity. Para makasali, kailangan niyang dumaan sa brutal na initiation rites—bugbog, torture, psychological abuse.
Pero habang nakikita niya ang karahasan sa loob ng fraternity, na-realize niyang katulad lang ito ng karahasan ng Marcos dictatorship sa buong bansa.
Bakit Mahalagang Pelikula Ito?
Ang Batch ’81, ginawa noong panahon ng Martial Law. Ang censorship noon, mahigpit. Pero ang pelikula, naka-smuggle ng anti-authoritarian message gamit ang mga allegory.
Ang fraternity violence, simbolo ng state violence. Ang blind obedience sa mga senior members, simbolo ng blind loyalty sa diktador. Ang hazing, simbolo ng pagpapahirap ng gobyerno sa mamamayan.
Ang direktor, si Mike de Leon, isa sa mga aktibistang filmmaker. Hindi siya takot mag-critique ng gobyerno kahit dangerous ito noon.
6. Karnal (1983)
Ang Karnal o “Of the Flesh,” directed ni Marilou Diaz-Abaya, isa pang babae na direktor na gumawa ng impact sa Philippine cinema.
Ang Kwento
Isang mag-asawa, pumunta sa isang maliit na komunidad. Pero may kakaibang atmosphere doon. May rituals. May sikreto. May nakatagong trahedya.
Ang vibe ng pelikula, parang folk horror—katulad ng Midsommar ni Ari Aster o Hereditary.
Bakit Mahalagang Pelikula Ito?
Ang Karnal, kilala sa magandang dialogue. Ang screenplay, poetic pero realistic. Ang mga linya, parang totoo.
At ang atmosphere ng pelikula, unsettling. Hindi horror sa traditional sense, pero disturbing. May sense of dread na unti-unting nag-bi-build up.
Ang Karnal, pruweba na ang Pilipinas, kaya gumawa ng psychological horror na sophisticated.
7. Kung Mangarap Ka’t Magising (1977)
Ang titulo sa Ingles, “Moments in a Stolen Dream.” Directed ni Mike de Leon pa rin.
Ang Kwento
Isang estudyante, na-inlab sa isang babaeng may asawa na. Ang love affair nila, inosente pero bawal. At ang setting, sa Baguio—kaya ang cinematography, maganda dahil sa kalikasan.
Bakit Mahalagang Pelikula Ito?
Ang pelikula, romantic pero may political undertones din. Set noong panahon ng unrest. Ang romance, parang escape from reality. Pero hindi pwedeng totally takasan—ang pulitika, sumusunod pa rin.
Ang portrayal ng pag-ibig, hindi cheesy. Subtle. Matured. Makatotohanan.
At ang visual beauty ng Baguio—ang pine trees, ang fog, ang malamig na klima—naging character din sa pelikula.
8. Norte, Hangganan ng Kasaysayan (2013)
Ang Norte, the End of History, directed ni Lav Diaz—isa sa contemporary Filipino filmmakers na kilala internationally.
Ang Kwento
Inspired ng Crime and Punishment ni Fyodor Dostoevsky. May isang tao na isinampang krimen na hindi niya ginawa. At may isa pang tao na gumawa ng krimen pero nakalusot.
Ang kwento, philosophical. May existential questions. May moral dilemmas.
Bakit Mahalagang Pelikula Ito?
Ang Lav Diaz, kilala sa slow cinema. Ang Norte, four hours long. Sobrang haba. Pero ang haba, intentional. Para ma-feel mo ang weight ng buhay ng characters. Para ma-immerse ka sa mundo nila.
Ang Norte, representation ng bagong generation ng Philippine cinema. Hindi na melodrama. Contemplative na. Meditative.
Pero ang roots pa rin, si Lino Brocka. Ang social consciousness, nandoon pa rin. Ang critique ng inequality, nandoon pa rin. Iba lang ang approach.
Lino Brocka: Ang Puso ng Philippine Cinema
Napansin mo ba—limang pelikula sa listahan, gawa ni Lino Brocka o ni Mike de Leon (protégé ni Brocka)?
Si Lino Brocka (1939-1991), arguably ang pinakamahalagang direktor sa kasaysayan ng Philippine cinema.
Siya ang nag-direct ng halos 50 pelikula mula 1970 hanggang 1991. Ang karamihan ng mga ito, melodrama—pero melodrama na may social commentary. Hindi lang iyakan. May lalim. May kritisismo sa sistema.
Ang mga tema niya, paulit-ulit—kahirapan, exploitation, oppression, injustice. Pero hindi preachy. Laging base sa karanasan ng tunay na tao.
Noong panahon ng Martial Law, si Brocka, aktibista. Nag-co-found siya ng Concerned Artists of the Philippines (CAP). Member siya ng Coalition for the Restoration of Democracy. Openly niya kinriticize si Marcos.
Noong 1985, sumali siya sa strike ng public transportation drivers. Inaresto siya kasama si Behn Cervantes, isa pang filmmaker. Nakulong sila ng 16 na araw. Pero hindi siya natakot. Patuloy pa rin siyang gumawa ng politically charged na pelikula.
Noong 1985 din, nakatanggap siya ng Ramon Magsaysay Award—ang Asia’s Nobel Prize—”for making cinema a vital social commentary, awakening public consciousness to disturbing realities of life among the Filipino poor.”
Noong 1997, posthumously ginawang National Artist for Film.
Ang Brocka, namatay noong 1991 sa car accident. Pero ang legacy niya, buhay pa rin. Ang contemporary filmmakers tulad ni Lav Diaz, Brillante Mendoza, Khavn de la Cruz—lahat sila, may utang na loob kay Brocka. Siya ang nagbukas ng daan.
Bakit Mahalagang Panoorin ang mga Klasikong Pelikulang Ito?
Una, ito ay parte ng kasaysayan natin. Ang pelikulang ito, sumasalamin sa nakaraan—sa Martial Law, sa kahirapan, sa pakikibaka. Para maintindihan ang kasalukuyan, kailangan mong maintindihan ang nakaraan.
Pangalawa, mga obra maestra sila. Ang cinematography, maganda. Ang screenplay, matalino. Ang acting, world-class.
Pangatlo, ito ay social critique. Ang mga pelikulang ito, hindi takot talakayin ang mahihirap na tema—religion, politics, poverty, violence, sexuality. Nag-challenge sila sa status quo.
Pang-apat, ito ay inspirasyon. Maraming bagong filmmakers ngayon, inspired ng mga klasikong ito. Kung gusto mong maging filmmaker, mandatory viewing ang mga ito.
—–
Ang walong pelikulang ito—Maynila sa mga Kuko ng Liwanag, Kisapmata, Insiang, Himala, Batch ’81, Karnal, Kung Mangarap Ka’t Magising, at Norte—pawang masterpieces. Hindi lang maganda ang cinematography o maganda ang kuwento. May lalim. May kahulugan. May kontribusyon sa lipunan.
Ang Philippine cinema, may mayamang kasaysayan. At ang kasaysayang ito, binuo ng mga taong hindi takot magsalita—sina Lino Brocka, Mike de Leon, Ishmael Bernal, Marilou Diaz-Abaya, Lav Diaz, at marami pang iba.
Kaya kung hindi ka pa nakakapanood ng mga klasikong ito, sana mapanood mo ang mga pelikulang ‘to.