Mga Kwento Tungkol kay Imelda Marcos: Mula Malacañang Hanggang sa Libo-libong Sapatos

Isipin mo—isang babae na halos dalawang dekada nasa gitna ng pinakamalakas na kapangyarihan sa Pilipinas. Kilala sa glamour, sa mga designer gown, sa libo-libong sapatos. Pero kasabay nito, isa sa mga pinaka-kontrobersyal na tauhan sa kasaysayan ng bansa.

Siya si Imelda Romualdez Marcos. Asawa ng dating diktador na si Ferdinand Marcos Sr., dating First Lady, at para sa marami simbolo ng labis na pagmamalabis sa panahon ng Batas Militar.

Pero sino nga ba talaga siya? At bakit pinag-uusapan pa rin siya hanggang ngayon?

Ang “Conjugal Dictatorship”

Madalas na marinig ang terminong “conjugal dictatorship” pagdating sa pamamahala ng mga Marcos. Galing ito sa libro ni Primitivo Mijares noong 1976—isang dating propagandista ng Marcos na tumalikod at inilantad ang loob ng rehimen. Ang ibig sabihin ng termino: hindi lang isa ang nagmamay-ari ng kapangyarihan. Dalawa sila—mag-asawa.

Si Imelda, naging First Lady mula 1965 hanggang 1986, at nagkaroon ng malaking kapangyarihang pampulitika lalo na nang ilagay ni Ferdinand Marcos ang bansa sa ilalim ng Batas Militar noong Setyembre 1972.

Hindi siya ang tipikal na First Lady na naka-upo sa likod at ngumingiti lang sa mga okasyon. Humawak siya ng mga posisyong pang-gobyerno, kasama na ang pagiging Gobernador ng Metro Manila mula 1975 hanggang 1986, at Ministro ng Human Settlements and Ecology mula 1979 hanggang 1986.

Habang lumalala ang sakit ni Ferdinand Marcos—may lupus siya—mas lumaki ang impluwensya ni Imelda. Nang magsimulang humina ang kalusugan ni Ferdinand sa unang bahagi ng 1980s, mas lumakas ang impluwensya ni Imelda, at pinalawak pa niya ang kanyang network ng kapangyarihan. Sa madaling salita, maraming nagsasabi na siya na ang tunay na nagpapatakbo ng gobyerno noon.

Ang Diplomat na Walang Takot

Isa sa pinakakilala—at pinakainteresanteng—aspeto ng pagiging First Lady ni Imelda ay ang kanyang mga diplomatic missions. Pumunta siya sa mga bansang hindi karaniwang pinupuntahan ng mga kaibigan ng Amerika—at nakipag-usap siya nang personal sa mga pinakamakapangyarihang lider sa mundo.

Nakipagkita siya kay Mao Zedong ng China. Kay Fidel Castro ng Cuba. Kay Saddam Hussein ng Iraq. Kay Muammar Gaddafi ng Libya. At hindi lang basta formalities ito—actual na negotiations ang nangyayari.

May sikat na kuwento tungkol kay Castro: sinabi niya raw na dalawang babae lang ang pinagmaneho niya ng sasakyan—ang nanay niya, at si Imelda Marcos. Senyales iyon kung gaano kalaki ang epekto ng personalidad ni Imelda kahit sa mga lider na kilala sa tigas at kahirapan lapitan.

Bukod doon, may reputasyon din siyang “gatecrasher.” Ayon sa mga dokumentong lumabas sa WikiLeaks, madalas daw siyang dumalo sa mga high-profile na events kahit hindi siya iimbitado—kasama na ang inagurasyon ni Nixon at ang pagbubukas ng Sydney Opera House. Gusto niya laging nandoon, laging visible, laging parte ng entablado ng mundo.

Ang Edifice Complex at ang mga “Nakakalokang” Demands

Kilala si Imelda sa tinatawag na “edifice complex”—ang pagkahilig niya sa pagpapatayo ng malalaking istruktura, madalas sa imposibleng bilis at sa napakamahal na gastos.

Sa panahon ng pamamahala ng asawa niya, si Imelda Marcos ang nag-utos ng pagpapatayo ng maraming grandiosong proyektong arkitektura gamit ang pondo ng gobyerno—at sa imposibleng maikling panahon. Kabilang dito ang Cultural Center of the Philippines, ang Folk Arts Theater, ang Philippine Heart Center, at ang Philippine International Convention Center—lahat, simbolo ng kanyang ambisyon para ipakita sa mundo na world-class ang Pilipinas.

Pero ang proseso? Puno ng kontrobersya. Ang pinakakilalang halimbawa yung Manila Film Center—isang istrukturang ipinatayo para sa 1982 Manila International Film Festival. Nang bumagsak ang scaffolding sa pagmamadaling konstruksyon, maraming manggagawa ang namatay. Ayon sa mga ulat, ipinagpatuloy pa rin ang trabaho kahit may nakabaon pang katawan sa semento—kasi hindi puwedeng ma-delay ang proyekto.

Para sa Miss Universe 1974 na ginanap sa Manila, kailangan ni Imelda ng Folk Arts Theater na maitayo sa loob ng tatlong buwan lamang.

At hindi lang istruktural ang mga demands niya. May kuwento na para sa isang bagong beach resort, nagpadala siya ng eroplano para kumuha ng puting buhangin mula Australia—hindi raw sapat ang buhangin sa Pilipinas. May kuwento rin na bumalik ang eroplano na pauwi na ng Pilipinas para lang kumuha ng keso na nakalimutang bilhin sa Roma.

Ang Shopping at ang Mga Sapatos

Ngayon, ang bahagi na malamang pinakakilala ng lahat—ang mga sapatos.

Nang tumakas ang mga Marcos sa Malacañang noong Pebrero 25, 1986—matapos ang People Power Revolution—natuklasan ng mga tao ang mga nilalaman ng palasyo. At isa sa mga unang bagay na naging headline sa buong mundo: ang koleksyon ng sapatos ni Imelda.

Ang kabuuang bilang ng koleksyon ay nananatiling paksa ng debate—ang PCGG ay nagpanatili ng bilang na 3,000, habang ang Time magazine ay nag-ulat noong 1987 na ang “final tally” ay 1,060 pares. Si Imelda mismo, nagsabi pa nga noong 1987: “I did not have 3,000 pairs of shoes. I had 1,060”—bagama’t malinaw na hindi natin dapat basta maniwala sa lahat ng sinasabi ng pamilyang Marcos.

Kasama sa mga brand ang Charles Jourdan, Christian Dior, Gucci, at Oleg Cassini. Bukod doon, ayon sa ABC News Australia, regular ding nagbibigay ang mga lokal na shoemaker ng sampung pares ng sapatos bawat linggo kay Imelda.

Ngayon, ang 720 pares ay naroroon sa Marikina Shoe Museum sa Metro Manila—253 ang naka-display, habang 467 ang naka-imbak. Ang natira sa koleksyon, marami na ang nasira dahil sa termites, amag, at pagbaha sa loob ng bodega kung saan ini-imbak ang mga ito.

Naging simbolo ang mga sapatos na ito ng disconnect ng mga Marcos sa realidad ng ordinaryong Pilipino. Sa isang banda, libo-libong pares ng designer shoes. Sa kabilang banda, milyun-milyong Pilipino na nagtitiis sa kahirapan sa ilalim ng Batas Militar.

Matapos buksan ang museum, pumunta pa nga si Imelda mismo sa Marikina noong 2001 para sa opening. At ang sabi niya tungkol sa mga sapatos na natagpuan sa palasyo? “They went into my closets looking for skeletons, but thank God, all they found were shoes, beautiful shoes.”

Ang Yaman, ang Kaso, at ang Pagbabalik

Hindi lang mga sapatos ang naiwanan ng mga Marcos. Siya at ang kanyang asawa ay nagnanakaw ng bilyun-bilyon mula sa mamamayang Pilipino, na nag-iipon ng personal na kayamanan na tinatayang nagkakahalaga ng $5 bilyon hanggang $10 bilyon bago sila natanggal sa kapangyarihan noong 1986. Noong 2018, halos $3.6 bilyon na ang narekober ng gobyerno ng Pilipinas. Ang pagnanakaw ng mga Marcos ay nailista pa sa 1995 Guinness Book of Records bilang “the greatest robbery of a government.”

Sa loob ng siyam na taon ng Batas Militar, mahigit 3,200 Pilipino ang pinatay o “idinisaparetsa” ng pulisya at ng gobyernong kontrolado ni Marcos.

Noong 2018, nahatulan si Imelda ng pitong kaso ng graft ng Sandiganbayan. Pero hindi siya nakulong—nakapag-apela siya. At ang kwento ng Marcos family ay hindi natapus sa pagkatapon nila noong 1986. Bumalik sila. Nahalal ulit. At noong 2022, ang anak nilang si Ferdinand “Bongbong” Marcos Jr. ay naging Pangulo ng Pilipinas.

Sino Talaga Siya?

Mahirap sagutin ang tanong na iyan nang simple.

Para sa ilan, si Imelda ay isang malakas na babae—nag-navigate siya sa isang mundong panlalaki, nakipag-usap siya sa mga pinakamakapangyarihang lider sa mundo, at nagtatayo siya ng mga istruktura na hanggang ngayon nandoon pa rin.

Para sa marami—lalo na sa mga biktima ng Batas Militar, sa mga pamilyang nawalan ng mahal sa buhay, sa mga Pilipino na lumaki sa kahirapan habang nagkakayaman ang mga Marcos—simbolo siya ng pinaka-masamang uri ng kapangyarihan: yung ginagamit para sa sarili, sa gastos ng lahat.

Ang legacy niya, hindi puwedeng ihiwalay sa konteksto ng kung saan galing ang pera—ang kaban ng bayan. At ang tanong na naiwan, hanggang ngayon hindi pa ganap na sinasagot ng kasaysayan: paano natin dapat tratuhin ang mga taong ito, ang mga anak at apo nila, na nakabalik na sa kapangyarihan?

Iyon ang usapin na hindi matatapos sa isang artikulo.