Muntik Na Tayong Naging Kolonya ng Belgium? Ang ‘Plot’ ni King Leopold II sa Pilipinas

Marami sa atin alam na sinakop tayo ng Espanya ng mahigit tatlong daang taon, tapos ng Amerika ng halos limampung taon. Pero may kwentong halos hindi nalalaman—na bago pa man dumating ang mga Amerikano, may ibang bansa na gustong bilhin tayo.

Hindi France. Hindi Germany. Belgium.

At ang taong gustong bilhin ang Pilipinas—si King Leopold II—naging isa sa pinakamalupit na kolonyalista sa kasaysayan ng mundo.

Maswerte tayo. Dahil may tatlong pagkakataon siyang halos matagumpay. Tatlong beses na muntik na.

Sino si King Leopold II?

Si Leopold II, hari ng Belgium mula 1865 hanggang 1909, ay nagtatag at naging nag-iisang may-ari ng Congo Free State—isang pribadong kolonyal niya. Tandaan: hindi ito kolonya ng gobyerno ng Belgium. Personal na pag-aari niya ito.

Gumamit siya ng mercenary force—ang Force Publique para sa sariling niya. Una, nangolekta ng ivory. Nang tumaas ang presyo ng rubber noong 1890s, pinilit niya ang mga Congolese na mag-ani ng goma sa pamamagitan ng sapilitang paggawa.

Pinutol ang mga kamay at paa ng mga lalaki, babae, at bata kung hindi nila matutupad ang daily quota nila ng rubber.

Ang mga tantiya ng pagbaba ng populasyon ng Congo sa ilalim ng pamamahala ni Leopold ay nasa pagitan ng 1 milyon hanggang 15 milyon. Kasama sa mga sanhi ang epidemya, pagbaba ng birth rate, karahasan, at gutom na dulot ng rehimen.

Ito ang taong gustong bumili sa Pilipinas.

Bakit Niya Gusto ang Pilipinas?

Nang umakyat si Leopold II sa trono noong 1865, nagplano siyang palawakin ang impluwensya ng bansa niya sa Silangan—at gusto niyang magsimula sa Pilipinas, dahil sa magandang commercial possibilities nito at estratehikong lokasyon bilang gateway sa China at Japan.

Naniniwala si Leopold na ang mga overseas colonies ang susi sa kadakilaan ng isang bansa. Sa isang liham sa kapatid niya na si Prince Philippe, isinulat niya: “The country must be strong, prosperous, therefore have colonies of her own, beautiful and calm.”

Gusto niya ng kapangyarihan. Gusto niya ng yaman. At nakita niya ang Pilipinas bilang perpektong simula.

Tatlong Beses na Pagtatangka

Una: Ayaw ng Ambassador, Ayaw ng Parliament

Noong 1866, inutusan ni Leopold ang ambassador niya sa Madrid na makipag-usap kay Reyna Isabella II ng Espanya tungkol sa posibilidad ng pagsasalin ng Pilipinas sa Belgium.

Pero ang ambassador, alam niya ang sitwasyon—alam niyang hindi a-aprubahan ng Belgian Parliament ang planong ito, at tiyak na tatawanan lang ng Reyna ang proposal. Kaya hindi niya ginawa ang utos. Basta hindi niya ginawa.

Pagkaalam ni Leopold, agad niyang pinalitan ang ambassador ng isang mas “sympathetic” na indibidwal para isagawa ang plano niya.

Pero kahit bagong ambassador, nandoon pa rin ang pangunahing hadlang: ang Belgian Parliament ay hindi interesado sa kolonisasyon—nangangailangan ito ng navy at hukbo para protektahan ang mga interes sa kabilang dako ng mundo, at hindi handa ang Belgium para sa ganoong gastos.

Unang kabiguan.

Pangalawa: Bagong Gobyerno, Wala Ring Pondo

Noong 1868, napatalsik si Reyna Isabella II ng Espanya. Para kay Leopold, ito ang pagkakataon niya. May bagong gobyerno, mas bukas sa pakikipag-negosasyon. Direkta na siyang nakipag-negotiate para sa outright sale ng Pilipinas.

Pero hindi ito natuloy—wala siyang pondo.

Pangalawang kabiguan.

Pangatlo: Ang Komplikadong Plano

Hindi pa rin sumuko si Leopold. Nagdevise siya ng mas masalimuot na plano: gagawing independent state muna ang Pilipinas—hindi opisyal na kolonya ng Belgium—at pamamahalaan ng isang overseas company na may 90-taong concession. Sa pagtatapos ng concession, ia-annex na ng Belgium ang Pilipinas. Isang paraan para maiwasan ang salitang “kolonya” habang kolonya naman talaga ang resulta.

Hindi rin ito natuloy.

Natuklasan pa ng mga mananaliksik sa foreign ministry archives ng Madrid ang isang top secret na ulat mula 1888—kahit matagal nang nagbitiw ang chief negotiator niya, at kahit naniniwala ang lahat na tapos na ang Belgian Philippine project, patuloy pa rin si Leopold sa pagtatangkang makuha ang Pilipinas.

Ang karamihan ng mga dokumento tungkol sa Philippine project ni Leopold ay hindi na mahahanap—dahil inutusan niya ang lahat ng papel na iyon na sirain. Ang kaunting alam natin ay nagmula sa isang 1962 book na nasa Pranses pa—A La Recherche d’un Etat Independent: Leopold II et les Philippines—na naglalaman ng mga papel ng chief negotiator niya na si Count Jules Greindl.

Pangatlong kabiguan. At sa pagkabigo niyang mabili ang Pilipinas, itinuon niya ang atensyon sa Africa—at doon na natupad ang kanyang pangarap noong 1885, sa anyo ng Congo Free State.

Kung Nagtagumpay Siya

Hindi kailanman bumisita si Leopold sa Congo. Pinamahala niya ito mula sa malayo—para sa sarili niya, hindi para sa kapakanan ng mga Congolese.

Isipin mo kung ganoon din ang Pilipinas.

Ang abaca—pangunahing export ng Pilipinas noon na mahalaga para sa mga lubid ng mga barko sa buong mundo—malamang nagiging dahilan ng forced labor tulad ng goma sa Congo. Ang mga Pilipinong hindi matutupad ang quota, pwedeng dumanas ng parehong kapalaran ng mga Congolese.

At hindi lang iyon. Kung naging kolonya tayo ni Leopold, hindi tayo naging kolonya ng Amerika. Walang Philippine-American War. Walang 1946 independence mula sa Amerika. Iba ang buong trajectory ng kasaysayan natin—ng wika, kultura, edukasyon.

Kung Belgian tayo, malamang mas French ang impluwensya sa atin. Hindi English. At ang lahat ng naranasan natin—mabuti man o masama sa ilalim ng American colonialism—hindi nangyari.

Sa lahat ng “what ifs” ng kasaysayan ng Pilipinas, ito ang isa sa pinakamalaking hindi natin napag-usapan.