Ang Lihim na Plano: Halos Naging “Malaysia” ang Pilipinas!

Isipin mo—nagising ka isang umaga, at ang pangalan ng bansang tinatawag mong tahanan ay hindi na “Pilipinas.” Hindi “Philippines.” Kundi “Malaysia.”

O kaya, “Rizalia.” O “Haring Bayang Katagalugan.”

Hindi ito fiction. Sa kasaysayan ng bansa natin, maraming beses na may seryosong panukalang palitan ang pangalan. At isa sa mga iyon, muntik nang mangyari.

Ngayon, pag-usapan natin kung saan galing ang pangalang “Pilipinas,” kung sino ang gustong palitan ito, at kung bakit—hanggang ngayon—nananatili tayong “Pilipinas.”

Sino si Felipe II at Bakit Tayo Pinangalanan sa Kanya?

Noong 1542, si Spanish explorer Ruy López de Villalobos ang nagbigay ng pangalang “Felipinas” sa mga isla ng Leyte at Samar—bilang pagpaparangal kay Prince Philip ng Asturias, na kalaunan ay naging Haring Felipe II ng Espanya. Hindi pa nga niya kilala ang buong kapuluan noon. Dalawang isla lang ang tinutukoy niya. Pero kalaunan, nang magsimula ang pormal na kolonisasyon ni Miguel López de Legazpi noong 1565, ang pangalang “Las Islas Filipinas” ay unti-unting ginamit para sa buong kapuluan.

Ibig sabihin—ang pangalan ng bansa natin, hindi pinili ng mga Pilipino. Pinili ng isang Espanyol, para parangalan ang isang hari ng Espanya, na noon ay hindi pa kaharian ang tinutukoy—mga isla lang.

Para sa marami, ito ang ugat ng problema. Naging malaya na tayo—dalawang beses, mula sa Espanya noong 1898 at mula sa Amerika noong 1946. Pero ang pangalan, nandoon pa rin. Parang malaking reminder na may bayad sa upa sa kasaysayan na hindi natin gusto.

Ang Pangarap ni Bonifacio: “Haring Bayang Katagalugan”

Ang pinaka-unang seryosong panukala para sa ibang pangalan, nagmula sa puso ng Rebolusyon.

Si Andres Bonifacio—ang Supremo ng Katipunan—ang may ideya ng “Haring Bayang Katagalugan.” Pero bago ka mag-isip na regionalism ito—na para lang sa mga Tagalog—kailangan mong maintindihan ang pananaw ni Bonifacio sa salitang “Tagalog.”

Para sa kanya, ang “Tagalog” ay hindi tumutukoy sa isang wika o etnisidad. Para sa kanya, ang “Tagalog” ay nangangahulugang lahat ng ipinanganak sa kapuluang ito—Bisaya, Ilokano, Kapampangan, Bikolano, lahat. Isang pangkat, isang pagkakakilanlan—ang pagiging taga-rito.

Hindi ito natuloy. Nawala si Bonifacio bago pa man maging bansa ang Pilipinas. Pero ang ideya niya, nananatili bilang isa sa mga unang pagtatangkang maghanap ng sariling pangalan.

Ang “Malaysia” na Hindi Naging Atin

At narito ang pinakainteresanteng kwento.

Noong 1962, si Senador Alonto ang nag-file ng bill sa Senado para palitan ang pangalan ng Pilipinas sa “Malaysia.” Hindi basta-basta ito—may malalim na pinagmulan ang ideya.

Nagsimula ito sa tinatawag na Pan-Malayan consciousness—ang paniniwala na ang mga tao sa Southeast Asia ay may iisang ugat, iisang lahi, iisang kaluluwa. Ayon kay Apolinario Mabini, ang kalayaan ay nangangahulugan ng pagpapalaya sa lahat ng Malayan na tao. Pinaaalala niya sa mga Pilipino na tayo ay mga “Malayos-Filipinos.”

May linguistic na pundasyon din ito. Sa Tagalog, ang salitang “malay” ay nangangahulugang kamalayan—consciousness. Ang “malaya” ay kalayaan—freedom. Parang sadyang perpekto ang pangalan para sa isang bansang naghahangad ng sariling pagkakakilanlan.

Pero huli tayo.

Noong Setyembre 16, 1963—habang naka-pending pa ang bill sa Kongreso ng Pilipinas—pormal na nabuo ang Federation of Malaysia. Pinagsama ang Federation of Malaya, North Borneo, Sarawak, at Singapore. Kinuha nila ang pangalang “Malaysia” bago pa man namin ito maging opisyal.

In short—naunahan tayo. At iyon ang katapusan ng “Malaysia” bilang pangalan ng Pilipinas.

Ang “Maharlika” at Kung Bakit Kontrobersyal Ito

Ang isa pang pangalan na paulit-ulit na lumalabas sa debate—ang “Maharlika.”

Ang maharlika, sa pre-colonial na lipunan ng Tagalog, ay tumutukoy sa isang uri ng mandirigmang-freeman—ang feudal warrior class na malaya mula sa pagka-alipin pero obligadong lumaban para sa kanilang datu sa panahon ng digmaan. Hindi sila ang pinakamataas sa lipunan—ang maginoo at datu ang nasa tuktok. Sila ay nasa gitna—malaya, pero may utang na loob.

Ang salitang “maharlika” ay galing sa Sanskrit na “maharddhika”—isang titulo na nangangahulugang “taong may yaman, kaalaman, o kakayahan.”

Maganda ang salita. Pero narito ang problema—si Ferdinand Marcos ang naging pangunahing promotor ng pangalang ito. Sa panahon ng Batas Militar, ginamit niya ang “Maharlika” para i-promote ang “New Society” niya—ang Kilusang Bagong Lipunan. Pinangalanan niya ng Maharlika ang isang highway, isang broadcasting corporation, at ang reception area ng Malacañang Palace.

Ayon sa Filipina historian na si Deirdre de la Cruz mula sa University of Michigan, ang paggamit ng “Maharlika” ng mga pulitiko ay parang paglikha ng isang mythical na nakaraan na hindi naman talaga ganoon kaganda. “There was no grand kingdom called Maharlika virtuously ruling over all of the Philippines,” sabi niya—”because there was no Philippines before the arrival of the conquistadors.”

Kaya ang “Maharlika” bilang pangalan ng bansa—kahit maganda ang salita sa sarili nito, nakakulong ito sa imahe ni Marcos. At para sa marami, hindi iyon ang pinakamagandang simula para sa bagong pagkakakilanlan.

Bakit Hindi Pa Tayo Nagpalit?

Maraming bansa na nagpalit ng pangalan pagkatapos ng kolonisasyon. Ang Cambodia ay dati ay Kampuchea. Ang Sri Lanka ay dati ay Ceylon. Ang Malawi ay Nyasaland. Ang Burkina Faso ay Upper Volta. Dalawang beses na tayong nagka-kalayaan—mula sa Espanya noong 1898, mula sa Amerika noong 1946. Pero nandito pa rin ang “Pilipinas.”

Bakit?

Ayon kay de la Cruz, “Filipinos are incredible at taking what is from elsewhere and making it their own. So Filipinos own it now.” Iyon ang punto. Ang “Pilipinas”—kahit kolonyal ang pinagmulan—ay pinuno na ng sariling kahulugan ng mga Pilipino. Ito na ang pangalan ng mga bayani, ng mga rebolusyonaryo, ng milyun-milyong Pilipinong nagpagal para sa kalayaan.

Ayon kay propesor Remigio Agpalo, ang pangalang “Philippines” ay “isang simbolo ng isang saga ng nation-building, isang pakikibaka para sa kalayaan, isang kasaysayan na isinulat sa dugo at pawis ni Rizal, Bonifacio, at maraming pambansang bayani.” Ang palitan ito, sabi niya, ay “ang putulin ang ating sarili mula sa mga makasaysayan, emosyonal, at ideolohikal na ugat ng ating pambansang pagkakakilanlan.”

Sa madaling salita, hindi na ito pangalan ng isang hari ng Espanya. Ito na ang pangalan natin.